ပိုၼ်းၵူႈလွင်ႈ

  ယၢမ်း 5 တႃ ထႅဝ်ၸုၵ်းတင်ႈ(ၼႅဝ်းတင်ႈ) မီးႁႃႈထႅဝ် ႄလႈမီးႁႃႈၶၢဝ်းယၢမ်း မိူၼ်ၼင်တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ လၢႆးတူၺ်းၸွမ်းၶၢဝ်းယၢမ်း ၶၢဝ်းယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်း/  ယၢမ်းၼႆၸဝ်ႉ ၊ ယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်းၶိုၼ်ႈ ၊ ယၢမ်းၵၢင်းဝၼ်းတဵင်ႈ ၊ ယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်းၸၢႆႉ ၊ ယၢမ်းၵၢင်းဝၼ်းတူၵ်း ။ 1.ၶၢဝ်းယၢမ်းၸဝ်ႉ 06.00 - 08.00 မူင်း 2.ၶၢဝ်းၵၢင်ဝၼ်းၶိုၼ်ႈ 08.01 - 11.59 မူင်း 3.ၶၢဝ်းၵၢင်ဝၼ်းတဵင်ႈ 12.00 - 1:00 မူင်း 4.ၶၢဝ်းၵၢင်ဝၼ်းၸၢႆႉ 1:01 - 4:59 မူင်း 5.ၶၢဝ်းၵၢင်ဝၼ်းတူၵ်း 5:00- 6:00 မူင်း ၶၢဝ်းယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်း/  ယၢမ်းႁူဝ်ၶမ်ႈ ၊ ယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈ ၊ ယၢမ်းတဵင်ႈၶိုၼ်း ၊ ယၢမ်းၶိုၼ်းၸၢႆႉ ၊ ယၢမ်းႁူဝ်ၼႆၸဝ်ႉ ။ 1.ၶၢဝ်းယၢမ်းႁူဝ်ၶမ်ႈ 6.00 - 8.00 မူင်း 2.ၶၢဝ်းယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈ 8.01 - 11.59 မူင်း 3.ၶၢဝ်းတဵင်ႈၶိုၼ်း 12.00 - 01:00 မူင်း 4.ၶၢဝ်းၶိုၼ်းၸၢႆႉ 01:01 - 04:59 မူင်း 5.ၶၢဝ်းႁူဝ်ၼႆၸဝ်ႉ 05:00- 06:00 မူင်း လၢႆးတူၺ်းၸွမ်းဝၼ်း တူၺ်းဢဝ်ၸွမ်းထႅဝ်ၼွၼ်း ( ၼႅဝ်းၼွၼ်း ) ေသဢဝ်ၸွမ်းဝၼ်း ၸဵတ်းလုၵ်ႈဝၼ်း 1.ဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ  2.ဝၼ်းၸၼ်        3.ဝၼ်းဢၢင်းၵၢၼ်း 4.ဝၼ်းပုတ်ႉ 5.ဝၼ်းၽတ်း 6.ဝၼ်းသုၵ်း 7.ဝၼ်းသဝ် လၢႆးတူၺ်းယၢမ်းႁႃႈတႃ ၽၢႆႇလဵဝ် [ ယၢ...

ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈ သိူဝ်ငၢၼ်လူင် ဝဵင်းသိူဝ် 1862 - 1965 ၸၢဝ်းၶိူဝ်း   တႆး ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉ ၵေႃႉၵူႈ ၼၢင်းသူၺ်ႇၵျီႇ လုၵ်ႈလၢင်း ႑.ၸဝ်ႈၶုၼ်သိုၵ်း၊ ႒.ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇမျႃႉ၊ ႓.ၼၢင်းၸေႃးၽိဝ်ႇ၊ ႔.ၼၢင်းသႅင်၊ ႕.ၶုၼ်လူမ်း၊ ႖.ၶုၼ်ၽူင်း၊ ႗.ၶုၼ်ၶဵဝ် ၶၢဝ်ႇႁူင်လိုဝ်းလင် သိူဝ်ငၢၼ်လူင် ဝဵင်းသိူဝ် ဝၼ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 5၊ 1965 (ဢႃႇယု 102) တီႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး သိူဝ်ငၢၼ်လူင်ဝဵင်းသိူဝ် ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၸွင်ႇတႆးႁဝ်းၶဝ်ႁူႉဝႃႈပဵၼ်ၽႂ်၊ ႁဵတ်းသင် ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ သိူဝ်ငၢၼ်၊ သိူဝ်ႁၢၼ်လူင် ဝဵင်းသိူဝ်?။ ၸိုဝ်ႈသဵင်ဢၼ်ၼႆႉ ယူႇလၢႆလၢႆသေ လႆႈမႃးဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ လႆႈမႃး၊ ၼႄလွင်ႈၵတ်ႉတၢ်ငးၶၼ် လွင်ႈႁတ်းတၢင်းႁၢၼ်သေလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၵူၼ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၶဝ်ႈႁုပ်ႈသိမ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁတ်းၶဵင်ႇတႃႉဢမ်ႇႁတ်းတိုၵ်းၶဝ်၊ မၢၵ်ႇၵွင်ႈၸိုၼ်းယၢမ်းၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်ၶႅမ်ႉၼႅၼ်ႇ၊ လွၵ်းလၢႆးတိုၵ်းသိုၵ်းၶဝ်ၵေႃႈ ၵျႃႉၶႅၼ်ႇ၊ ၽႂ်ဢမ်ႇၶဵင်ႇၶဝ်လႆႈ၊ ၶဝ်ႁုပ်ႈဢဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈၵႂႃႇ ငၢႆႈငၢႆႈ၊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမိူင်းမၢၼ်ႈဢွၼ်ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ - ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသီႇပေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် တိဢဝ်ၵႂႃႇ...

Photo by – SHAN/ ၼၢင်းႁၢၼ်တႆး ၶူးႁၢၼ်ၼူၼ်း  ၸိုဝ်ႈ- ၶူးႁၢၼ်ၼူၼ်း ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ- ၼၢင်းတၢၼ်းၶိၼ်ႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း/တီႈၵိူဝ်းလီ- တႆး၊ ပုတ်ႉထ တီႈၵိူတ်ႇ- ဝၢၼ်ႈလွႆ လၢင်းၶိူဝ်း ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း ပီလိူၼ်ဝၼ်းၵိူတ်ႇ- ဝၼ်းတီႈ 28/12/1949 ပေႃႈ/မႄႈ- လုင်းပထူႇ၊ ပႃႈၼၢင်းလဵၵ်ႉ ပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ- မီး 6 ၵေႃႉ၊ ၸၢႆး 1 ယိင်း 5 ၊ ပဵၼ်ၵေႃႉထူၼ်ႈ 4 ။ ၼႃႈႁိူၼ်း- သြႃႇတွင်း (လွႆၶႄႇ) မီးလုၵ်ႈလၢင်း- 4 ၵေႃႉ၊ ၸၢႆး 1 ယိင်း 3 ။ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း- ၸၼ်ႉ 10 ပီ 1969 တီႈႁူင်းႁဵၼ်းတႃႈၵုင်ႈ (ပႁၢၼ်းဢထၵ 1)။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၶူးတူၼ်ႈတီး/ တႃႈၵုင်ႈ။ ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်ယၢမ်ႈတူင်ႉၼိုင်မႃး – ၶူးသွၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မၢႆ1 မၢႆ 2 တီႈဝဵင်းလွႆလႅမ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ပၢင်ၵမ်ႉၵေႃႇ 1981-1996 ။ ၾၢႆႇသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း၊ ၸုမ်းၵပ်းသၢၼ်လွင်ႈၼၢင်းယိင်းတႆး။ ပၢႆးပၺ်ၺႃႇ၊ ပၢႆးယူႇလီ၊ ၵူၼ်း တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း၊ ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး။ ပီၶဝ်ႈသိုၵ်း -1980 ၊ ၶဝ်ႈတီႈၸဝ်ႈၵၼ်းၸဵတ်း တီႈၼိူဝ်လွႆသၼဵၼ်း။ ၶေႃႈထတ်းသၢင်ၼိူဝ်ၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်သိုၵ်း ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈတႆးဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ- ၵၢၼ်ပႃႇတီႇၵေႃႈယဝ်ႉ၊ ၵၢၼ်သိုၵ်းၵေႃႈ ယဝ်ႉ ပိူၼ်ႈဝႃႈလူဝ်ႇလႆႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ဝႃႈၼႆတိၵ်းတိၵ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ တၢင်းႁ...

  ၶေႃႈၼႄႉၼမ်း ၵၢၼ်တႅမ်ႈပိုၼ်းတႆးၼႆႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မင်းရၢႆးလႄႈ ႁဝ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီႁူႉပိုၼ်းၵႅပ်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မင်ႈရၢႆး ၽူႈပဵၼ်ငဝ်ႈလိူင်ႈမၼ်း ဢွၼ်တၢင်းၵွၼ်ႇ။ တႆးႁဝ်း ပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ၸိူဝ်းႁူႉလွင်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၼၼ်ႉ မီးၼမ်ၵေႇၵႃႈႁိုဝ်ဢမ်ႇႁူႉလႆႈသေတႃႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ သိူၵ်ႈပိုၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း လႆႈႁဵတ်းဝႆႉ တႃႇတႆးတႄႉ ယႂ်ႇၼမ်ၼႃႇ။ ပိုၼ်းၵႅပ်ႈၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း (1913-1987) 1 ပဵၼ်လုၵ်ႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်ၵႅဝ်ႈ ဢိၼ်းထလႅင်၊ ၸဝ်ႈၾႃႉ ၵဵင်းတုင်။ မိူဝ်ႈလႅၵ်ႉ ယၢမ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇသေ ၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တီႈဝတ်ႉထဵပ်ႉသိရိၼ်း ၼႂ်းမိူင်းၵွၵ်ႇ။ ဝၢႆးသေၸဝ်ႈၵွၼ်ၵႅဝ်ႈ လႆႈၵႂႃႇႁူမ်ႈပွႆးၻႃႇၿႃႇ တီႈဢိၼ်ႇတီးယႃႉယဝ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈႁူႉပွင်ႇဝႃႈ တႃႇပူၵ်းပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈလႆႈၼႆႉ လူဝ်ႇမေႃ ပၼ်ႇၺႃႇပၢၼ်မႂ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇႁွင်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မိူဝ်းၶိုၼ်းသေ သူင်ႇၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉ တီႈတူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ်းတၢင်းမုင်ႈႁၼ်ၵႆ ၸဝ်ႈၵွၼ်ၵႅဝ်ႈၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်းၵေႃႈ ၶေးတေဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၼင်ႇပဵၼ်မႃး။ ဝၢႆးသေ ပူၼ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသၢႆးမိူင်းသိုပ်ႇႁဵၼ်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ၊ လုၵ်ႉတ...

ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင်ထမ်ႇမတိင်ႇၼ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ် မီးၵုင်ႇမုၼ်ၼိူဝ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးတင်းၼမ် တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇ ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် ၸိူဝ်းႁဝ်းၵေႃႈၵိုင်ႇလီ ယုၵ်ႉယွင်ႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉလႄႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းဢၼ်ၸဝ်ႈမီး တေႃႇတႆးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပိုၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ႁိုဝ် မီးႁိုဝ်ၼႆ ႁဝ်းမႃးလူတူၺ်းၵၼ်ၶႃႈ။ ၸိုဝ်ႈ                – ၸဝ်ႈထမ်ႇမတိင်ႇၼ။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ      – ၸၢႆးၶမ်းတိုၼ်း။ ၸိုဝ်ႈဢူႈ            – လုင်းထမ်းဢူ။ ၸိုဝ်ႈမႄႈ            – ပႃႈထမ်းၶွတ်ႇ။ ပီႊၵိူတ်ႇ             – ပီႊတႆး-1636 ၼီႈ (ပီႊၶရဵတ်ႈ-1542)၊ လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ(9)ၶမ်ႈ ဝၼ်းသဝ်။ တီႈၵိူတ်ႇ             – ဝၢၼ်ႈၶၢင်၊ ၸႄႈႁၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇမိူင်းတိင်၊ (ယၢမ်းလဵဝ်တူၵ်းၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ) မိူဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈလႆႈ(8)ၶူပ်ႇယူႇဝတ်ႉ(ၵျွင်း)ပဵၼ်ၵပ်ႉပီႇ၊ ဢယု(9)ၶူပ်ႇၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်း၊ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ ၸိုဝ်ႈယူႇၵျွင်းႁွင်ႉၸဝ်ႈထမ်ႇမတိင်ႇၼႃႉ မိူဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈလႆႈ(20)ၶၢမ်ႇပဵၼ်ၸၢင်း၊ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈထမ်ႇမတိင်ႇၼၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ၸဝ်ႈၸၢ...

 ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင်ပိင်ႇၺႃႇၽေႃးၵ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ် မီးၵုင်ႇမုၼ်ၼိူဝ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးတင်းၼမ် တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇ ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် ၸိူဝ်းႁဝ်းၵေႃႈၵိုင်ႇလီ ယုၵ်ႉယွင်ႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉလႄႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းဢၼ်ၸဝ်ႈမီး တေႃႇတႆးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပိုၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ႁိုဝ် မီးႁိုဝ်ၼႆ ႁဝ်းမႃးၸၢမ်းဢၢၼ်ႇတူၺ်းၵၼ်။ ၸိုဝ်ႈ               – ၸဝ်ႈပိင်ႇၺႃႇၽေႃးၵ။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ   – ၸၢႆးပၢၼ်းၸိင်ႇ။ ၸိုဝ်ႈဢူႈ          – ၽြႃးတၵ်ႉၵႃႇယွတ်ႈၶမ်း။ ၸိုဝ်ႈမႄႈ          – ၽြႃးတၵ်ႉၵႃႇၼၢႆးယွတ်ႈၶမ်း။ ပီႊၵိူတ်ႇ           – ပီႊတႆး-1986ၼီႈ(ပီႊၶရဵတ်ႈ-1892)၊ လိူၼ်သီႇလွင်ႈ (1)ၶမ်ႈ ဝၼ်းၽတ်း၊ တီႈၵိူတ်ႇ          – ဝၢၼ်ႈပႃႇၵႄႇ၊မိူင်းၶၢင်၊ ဝဵင်းမိူင်းသူႈ။ မိူဝ်ႈဢယုလႆႈ (14) ၶိုၼ်ႈယူႇ(ဝတ်ႉ)ၵျွင်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းၶၢင်၊ ႁဵတ်းၵပ်ႉပီႇလႆႈသွင်ဝႃႇ သေၸင်ႇၼုင်ႈသၢင်ႇ ၵ၊ၼ်း ၸိုဝ်ႈယူႇဝတ်ႉ(ၵျွင်း)လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ-ၸဝ်ႈပိင်ႇၺႃႇၽေႃးၵ၊ ယူႇၸွမ်းဢုပၸ်ႉသေႇ သြႃႇၸဝ်ႈဝႃႇၼိုင်ႈ၊ မိူဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈလႆႈ(17)ၶၢႆႉမိူဝ်းယူႇၵျွင်းဝၢၼ်ႈယူၵ်ႇ ဝဵ...

 ၸဝ်ႈဢမၢတ်ႈလူင် မိူင်းၼွင် ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ် မီးၵုင်ႇမုၼ်ၼိူဝ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးတင်းၼမ် တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇ ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် ၸိူဝ်းႁဝ်းၵေႃႈၵိုင်ႇလီ ယုၵ်ႉယွင်ႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉလႄႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းဢၼ်ၸဝ်ႈမီး တေႃႇတႆးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပိုၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ႁိုဝ် မီးႁိုဝ်ၼႆ ႁဝ်းမႃးလူတူၺ်းၶႃႈ။ ၸိုဝ်ႈ            – ၸဝ်ႈဢမၢတ်ႈလူင်မိူင်းၼွင်။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ  – ၸၢႆးသႃႇဢွင်ႇ။ ၸိုဝ်ႈဢူႈ        – လုင်းမၢၼ်ႇၸီႇ။ ၸိုဝ်ႈမႄႈ       – ပႃႈမၢၼ်ႇၸီႇ။ ပီႊၵိူတ်ႇ        – ပီႊတႆး-1949 ၼီႈ (ပီႊၶရေတ်ႈ1855)၊ လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ(4) ၶမ်ႈ ဝၼ်းသုၵ်း။ တီႈၵိူတ်ႇ        – ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇၸူင်ယၢဝ်း၊ ဝဵင်းမိူင်းၼွင်၊၊ ဢယုလႆႈ (7) ၶူပ်ႇ၊ မိူဝ်းယူႇဝတ်ႉ(ၵျွင်း) သူၺ်ႇပုတ်ႉထေႃး ဝၢၼ်ႈၸိင်း၊ မိူင်းၼွင်၊ ပဵၼ်ၵပ်ႉပီႇ ဝႃႇၼိုင်ႈ၊ ၶၢမ်ႇပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ လႆႈၸိုဝ်ႈ သေႃးၽိင်ႉၼ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉၶၢႆႉမိူဝ်းယူႇ ဝတ်ႉ(ၵျွင်း) ႁူဝ်ဢုင်၊ ဢိူင်ႇႁႃႈဝၢၼ်ႈ၊ တူင်ႇဝဵင်းၵေႇသီႇ(ဝၢၼ်ႈၸၢမ်)၊ မိူဝ်ႈဢယုသိပ်းဢဵတ်းၶူပ်ႇ၊ ယူႇတီႈ ၼႆႈပီႊၼိုင်ႈသေ ၶၢႆႉမိူဝ်းယူႇထႅင်ႈတီႈဝတ်ႉ(ၵျွင်း)မိူ...