ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ လႄႈ တွၵ်ႇတႃႇ သူၼ်ယီႈသႅၼ်
 |
| ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ လႄႈ တွၵ်ႇတႃႇ သူၼ်ယီႈသႅၼ် |
ၵၢပ်ႈၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉၶဝ်ၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈဝူင်ႉ ၵွင်သီႇမၢၼ်းသျိၼ် ၶဝ်ႈဢုပ်ႉမိူင်းၶႄႇ။ ယွၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းသျိၼ် ၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင် ၵူၼ်းမိူင်းႁႅင်းမႃးယႂ်းယႂ်း၊ သမ်ႉၵူမ်ႈၵွမ်းၶွမ်းၶၢမ်ႇ မိူင်းၼွၵ်ႈတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢွၼ်ၵၼ် လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇဢွင်ႇမၢၼ်သေတီႈ၊ လိုၼ်းသုတ်းၺႃးသိုၵ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်းသျိၼ် ၶဝ်ႈတိုၵ်း ယႃႉယၢႆႈပင်းသဵင်ႈ။ ၵူၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼၢမ်းၼႃႈ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ တၢႆၼႂ်းပၢင်တိုၵ်း၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၺႃးၺွပ်းသႂ်ႇ ၶွၵ်ႈ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉလႆႈပၢႆႊဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း။ ၵေႃႉတူင်ႉၼိုင်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း သေႃႇဢူဝ်းၵူၼ်းမိူင်း လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပႅတ်ႈ ၸဝ်ႈဝွင်ႉမၢၼ်းသျိၼ်ၶဝ်၊ ဢၼ်ယူႇ ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼၼ်ႉ ပဵၼ် တွၵ်ႇတႃႇ သူၼ်ယီႈသႅၼ် (သူၼ်ဝူၼ်ႈ လႄႈ သူၼ်ၸူင်သၢၼ်) ဢေႃႈ။
 |
| မိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ (လုၵ်ႉၽၢႆႇသၢႆႉ တူၺ်းမႃး ၵေႃႉတီႈသွင်) ယူႇတူဝ်ႇၵျဵဝ်ႇ မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ လႆႈႁၼ်ၵၼ်တင်းၶႅၵ်ႇမိူင်းၼွၵ်ႈၶဝ် |
ယွၼ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းသျိၼ် ႁႃၺွပ်း တွၵ်ႇတႃႇသူၼ်ယီႈသႅၼ်လႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈ ပၢႆႊၵႂႃႇၵျႃႇပၢၼ်ႇ။ 1905 တွၵ်ႇတႃႇ သူၼ်ယီႈသႅၼ် ယူႇတူဝ်ႇၵျဵဝ်ႇ ၽွတ်ႈတင်ႈ “ထူင်ႈမူင်ႈၶူၺ်ႇ” (ၵေႃႉ ႁူမ်ႈႁွမ်း) သေ သေႃႇသူၼ်း ၶႄႇယူႇၼွၵ်ႈမိူင်း
1906 လိူၼ်မေႇ 11 ဝၼ်း၊ ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ ၶဝ် ၽႅဝ်ယူဝ်ႇၵူဝ်ႇႁႃးမႃး (Yokohama) မိူင်းၵျႃႇ ပၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဢဝ်လိၵ်ႈဢၼ် သျိၼ်ႈလီႈသၢၼ် တႅမ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉသေ ၵႂႃႇတူဝ်ႇၵျဵဝ်ႇ ႁႃတွၵ်ႇတႃႇ သူၼ်ယီႈသႅၼ် သမ်ႉသိုပ်ႇမိုတ်ႈ ၵူၼ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ် ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇႁွင်ႉ “ၵူင်ၸျီႈယိၼ်းသျၢင်ႈ” ၼၼ်ႉ ပၼ်ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ။ တွၵ်ႇတႃႇ သူၼ် ယီႈသႅၼ် ၶဝ်ၸင်ႇၸွႆႈၶၢတ်ႈလႆႈ ႁိူၼ်းလင်႞၊ ဢၼ်ယူႇတေႃႇၼႃႈႁိူၼ်း ၵူင်ၸျီႈယိၼ်းသျၢင်ႈ ၶဝ် ၼၼ်ႉ ပၼ်ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ ယူႇသဝ်း၊ တင်းႁိူၼ်း တွၵ်ႇတႃႇသူၼ်ယီႈသႅၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးၵႆၵၼ်။
တီႈယူႇတၼ်းသဝ်း တူၵ်းဢွင်ႈတူၵ်းတီႈလီငၢမ်းယဝ်ႉ၊ ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ ၸင်ႇတင်း တွၵ်ႇတႃႇ သူၼ်ယီႈသႅၼ် လႄႈ ၵူင်ၵျီႈယၼ်းသျၢင်ႈ ၶဝ် တိူင်ႇပၢင်ၵၼ် လွင်ႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း။ ၸွမ်းလူၺ်ႈၽႅၼ် ၵၢၼ်ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၽႃႉ လႄႈ တၢင်းလူဝ်ႇမိူဝ်းၼႃႈ ၼၼ်ႉသေ ၶဝ်သၢမ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇႁူမ်ႈဝူၼ်ႉလႄႈ ၶပ်းၶိုင်ပၼ် ၼုမ်ႇႁၢႆးၸၢႆးယိင်းတႆး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ – ၵူၼ်းၸၢႆးႁႂ်ႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း၊ ၼၢင်းယိင်းသမ်ႉ ၶဝ်ႈႁူင်းငၢၼ်းၽိုၵ်းပၺ်ႇၺႃႇ။
1. တၢဝ်ဢၢၼ်ယိူၼ်ႉ (ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ) ၶိုၼ်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ် တူဝ်ႇၵျဵဝ်ႇ ၽၢႆႇပၢႆးမိူင်းမၢႆမီႈ။
2. တၢဝ်ဢၢၼ်းဝူၼ်ႈ (ၸၢႆး) – ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ႁူဝ်သိုၵ်း။
3. တၢဝ်ယီႈဢၢၼ် (ၸၢႆး) – ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ပၢႆး မိူင်းမၢႆမီႈ။
4. တၢဝ်ဝူၺ်ႇထိၼ်ႉ (ၸၢႆး) – ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ပၺ်ႇ ၺႃႇ မေႃသွၼ်။
5. တၢဝ်ၵုၺ်ႇသိူၼ် (ၸၢႆး) – ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ပၺ်ႇၺႃႇ မေႃသွၼ်။
6. သႅၼ်ႈသႅဝ်းယိၼ်ႈ (ယိင်း) – ၽိုၵ်းၽၢႆႇ ၵၢၼ် ငၢၼ်းယၢင်တင် လႄႈ ၽႃႇသႃႇၵျႃႇပၢၼ်ႇ။
7. တၢဝ်ၶိူဝ်ဝ်ႇယိၼ်ႊ (ယိင်း) – ၽိုၵ်းၽၢႆႇတေႃး လၢႆႈၽႄးၽႃႈမၼ်ႈ။
8. ၵုင်ယိၼ်ႈထွၼ်ႈ (ယိင်း) – ၽိုၵ်းၽၢႆႇယွမ်ႉ ဢိတ်ႇၽႃႈမၼ်ႈ။
9. တၢဝ်ပိူဝ်ႈယိၼ်ႊ (ယိင်း) – ၽိုၵ်းၽၢႆႇ ၽုၵ်ႇ သွမ်ႈ လႄႈ လဵင်ႉတူဝ်ၼၢင်း။
10. ၵွၼ်းၸိုဝ်းသျၢႆႈ (ယိင်း) ၽိုၵ်းပၺ်ႇၺႃႇ ၽၢႆႇ သူၼ်ၸိူဝ်ႉၾၼ်းၸိူဝ်ႉတူၼ်ႈ။
11. သျႅၼ်ႈၼၢင်းပၢင်ႇ (ယိင်း) ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၸွႆႈတၢင်းလင် (ပဵၼ်မေး ၼၢင်းတၢဝ်ၵၢၼ်ဝူၼ်ႈ၊ ဢႃႇယု 16 ၶူပ်ႇၵွႆး၊ ႁဵတ်းၶႅၵ်ႇၵူပ်ႉၵူႈယဝ်ႉၵေႃႈ ၸွမ်းမႃးၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၵမ်းလဵဝ်)
12. သူၼ်ၶမ်းဢိၼ်ႇ (ၸၢႆး) – ႁႂ်ႈယူႇႁိူၼ်း ၸွႆႈ ၼၢင်းပၢင်ႇ (ပဵၼ်ၵူၼ်းၸွမ်း ၸဝ်ႈၽႃဢိင် ၾႃႉ)
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈယိူင်းမၢႆ “ထူင်ႈမူင်ႈၶူၺ်ႇ” တွၵ်ႇ တႃႇ သူၼ်ယီႈသႅၼ်ၶဝ်တင်း တၢင်းဢဵၼ်းဢၢၼ်း ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ မိူၼ်ၵၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ လႆႈၸႂ်သေ တင်းတၢဝ်ဢၢၼ်ဝူၼ်ႈႁူမ်ႈၶဝ်ႈ “ထူင်ႈ မူင်ႈၶူၺ်ႇ” ပဵၼ်လုၵ်ႈၵေႃႉ ၵေႃ။ ဝၢႆးလင် ပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၵေႃ “ထူင်ႈမူင်ႈၶူၺ်ႇ” ယဝ်ႉ၊ ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ သင်ႇ ႁႂ်ႈမိူင်းလႃႈ ဢူၼ်းငိုၼ်းမႃး တူဝ်ႇၵျဵဝ်ႇ သၢမ်မိုၼ်ႇ (ငိုၼ်းၶႅပ်း)။ သွင်မိုၼ်ႇ ဢဝ်ပၼ် တွၵ်ႇတႃႇ သူၼ်ယီႈသႅၼ် ႁဵတ်းငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်တႃႇၸႂ်ႉ တိုဝ်း ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ မိုၼ်ႇ႞သမ်ႉ ဝႆႉတႃႇမၼ်းၸဝ်ႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်း။
ဝၢႆးလင်မႃး ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ ဢဝ်ယိင်းတႆး ၸိူဝ်းမႃးၸွမ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၵေႃႉၸိုဝ်ႈ “သႅၼ်သႅဝ်းယိၼ်ႈ” ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၸဝ်ႈၼၢင်း။ မီးလုၵ်ႈၸၢႆး မႃးၵေႃႉ႞ ႁႂ်ႈၸိုဝ်ႈ “တၢဝ်ပၢဝ်းသိုဝ်ႇ” လိုၼ်းလင်မႃး ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ သမ်ႉဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးပၼ် ၵူင်ၸျီႈယိၼ်းသျၢင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉလီမၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉႁဵတ်းလုၵ်ႈၵဵပ်း။ ၶိင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၼႆႉ သမ်ႉ ပၼ်ၸိုဝ်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ်ထႅင်ႈႁွင်ႉဝႃ “ၵူင်ၸျီႈၸိၼ်ႇၸၢဝ်ႇ” ၼႆဢေႃႈ။
 |
| ႁၢင်ႊသၢဝ်တႆး မိူင်းလႃႈ ႁႃႈၵေႃႉ ဢွၼ်ၼႃႈ ပႆႇၵႂႃႇမိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၽိုၵ်းပၺ်ႇၺႃႇ |
ပွၵ်ႈၶိုၼ်းမိူင်း
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သျိၼ်ႈလီႈသၢၼ် ၵေႃႉပဵၼ်ၽူႈ ဢုပ်ႉၵွၼ်း ႁူင်းႁဵတ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တၢင်းမိူင်းလႃႈ ၼၼ်ႉပဵၼ်ၼၢဝ်သၼ်ႇ၊ ယူတ်းယႃ ဢမ်ႇၶႅၼ်း၊ လႆႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇလူႉႁၢႆၵႂႃႇလႄႈ တင်းမေႃသွၼ်ယၼ်ႇ ၵုင်ႇ ႁႃႈၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ပွၵ်ႈမိူဝ်းယၼ်ႇၵုင်ႇယဝ်ႉ၊ ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ ၼွင်ႇတႃႉႁူင်းႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းတေပွၵ်ႈ မိူဝ်းၶိုၼ်း ၼႆဢေႃႈ။
ၵွၼ်ႇၼႃႈ ပွၵ်ႈၶိုၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ တင်းၶမ်ႇပၼီႇၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈ “ဢေးသျႃးဝၼ်းဢွၵ်ႇ” (East Asia Co., Ltd.) ၼၼ်ႉ ၶဵၼ်ႇလိၵ်ႈတူၵ်းလူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ တေႁွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇ မိူင်းလႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးယဝ်ႉ၊ သမ်ႉၶိုင်ပွင် ၵၢၼ်ဢိတ်ႇငိုၼ်းၸေႈတႆး၊ တႃႇမိူဝ်းၼႃႈ တင်ႈ ယေးငိုၼ်းတႆး ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢိၵ်ႇတင်းႁႃသိုဝ်ႉ ၵွင်ႈ ၵၢင်ႇၵမ်ႈၽွင်ႈ တႃႇၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ။ လွင်ႈႁႃ ၶမ်ႇပၼီႇလႄႈသင်၊ လွင်ႈဢိတ်ႇၸေႈငိုၼ်းတႆး လႄႈ လွင်ႈသိုဝ်ႉၵွင်ႈၵၢင်ႇလႄႈသင်၊ ၵူင်ၸျီႈယိၼ်းသျၢင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉလီ ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ ၼၼ်ႉ ၸွႆႈထႅမ်ယႂ်ႇၼမ်တေႉတေႉဢေႃႈ။
ယွၼ်ႉလူဝ်ႇသိုဝ်ႉၶူဝ်းၶွင်လႄႈ ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ သင်ႇႁႂ်ႈတၢင်းမိူင်းလႃႈ ဢူၼ်းငိုၼ်းမႃး တူဝ်ႇၵျဵဝ်ႇထႅင်ႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈတၢင်းလူဝ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈ ၼမ် ၼႃႇလႄႈ ၼႂ်းႁေႃမိူင်းလႃႈ မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ၊ လိုၼ်းသုတ်း ထိုင်တီႈပေႃးလႆႈဢဝ်ၶွၼ်ႇႁႆႊၶွၼ်ႇ ၼႃးၼႂ်းႁေႃ၊ ၵႂႃႇတၢင်ဝႆႉတီႈ သထေးလူင်ၶႄႇ မိူင်းမႅၼ်း (ထိူၼ်ႈသူင်) ဢေႃႈ။ ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ ႁပ်ႉ လႆႈငိုၼ်းယဝ်ႉ၊ ဢဝ်သိုဝ်ႉၵွင်ႈၵၢင်ႇ မၢၵ်ႇမိုဝ်ႉ ၸိုၼ်းယၢမ်း လႄႈ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၶိူင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႈ ၽွင်ႈ ယဝ်ႉ၊ သမ်ႉလူႇငိုၼ်းပၼ် ငဝ်ႈငိုၼ်း “ထူင်ႈမူင်ႈ ၶူၺ်ႇ” ၵမ်ႉၸွႆႈၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တွၵ်ႇတႃႇ သူၼ်ယီႈသႅၼ် ၵမ်ႈၽွင်ႈသေ ၸင်ႇဝႆႉၵမ်ႈၽွင်ႈ တႃႇၵႃႊ တၢင်းပွၵ်ႈမိူဝ်းဢေႃႈ။
1908 ႁူဝ်ပီႊ၊ ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ ပႃးတင်း ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ၊ ၵွင်ႈၵၢင်ႇ လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵမ်ႈ ၽွင်ႈသေ ဢွၼ်တင်းၼုမ်ႇႁၢႆးၸၢႆးယိင်းတႆး ၸိူဝ်း မႃးၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၽိုၵ်းပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ ၵဝ်ႈၵေႃႉ လႄႈ တင်း ၵူၼ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်မေႃသွၼ် ၽူႈ လူင်ႉလႅၼ်ႇၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၽၢႆႇႁူင်းငၢၼ်း လႄႈ ၵူၼ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ သိပ်းပၢႆၵေႃႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ပွၵ်ႈ ၶိုၼ်း ၽႅဝ်မိူင်းလႃႈ။ ဝႆႉတၢဝ်ဢၢၼ်ဝူၼ်ႈ (ယွၼ်ႉပႆႇယဝ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းႁူဝ်သိုၵ်း) တင်းၼၢင်းပၢင်ႇ ၶႃပူႇ ဢွၵ်ႇသိုပ်ႇယူႇတီႈ တူဝ်ႇၵျဵဝ်ႇ၊ ဝႆႉပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႆဢေႃႈ။
ၶိုင်သၢင်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး
ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ ၶဝ်ပွၵ်ႈၽႅဝ်ၶိုၼ်းမိူင်းလႃႈယဝ်ႉ၊ ၶပ်ႉၶိုင်ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ ၵမ်းသိုဝ်ႈ။ ၶဝ်သၢင်ႈႁူင်းၸၢၵ်ႈႁဵတ်းဢႅပ်ႇၾႆး၊ ႁူင်းဢိတ်ႇလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းတေႃးၽႃႈမၼ်ႈလၢႆႈၽႄး၊ ႁူင်းလဵင်ႉတူဝ် ၼၢင်း လႄႈ သူၼ်ၸိူဝ်ႉၾၼ်းၸိူဝ်ႉတူၼ်ႈဢွၼ်တၢင်း။ ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ ဝႆႉလိၵ်ႈလၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ပဵၼ်ၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ၊ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈသေဢမ်ႇၵႃး သမ်ႉယူႇတီႈၸေႊၵဝ်ႇ၊ ၼွင်ၸၢင်ႉ၊ ၵၢတ်ႇၸေႊမႂ်ႇ လႄႈ မၢၼ်ႈသႅင် ၸိူဝ်းၼႆႉ တင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈထႅင်ႈ။ ႁႂ်ႈႁူင်းဢိတ်ႇလိၵ်ႈ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပပ်ႉလိၵ်ႈတႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်း ၶဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢွၼ်တၢင်း။ မၼ်းၸဝ်ႈသမ်ႉသၢင်ႈ ႁေႃမႂ်ႇ၊ ႁိူၼ်းမႂ်ႇ ထႅင်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ။ တႃႇၵူၼ်းၶမ်ႇပၼီႇၶဝ် လႄႈ ၵူၼ်းၵႂႃႇမႃးလိုဝ်ႈသဝ်း။
ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉၶဝ် ၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈပွင်ၵၢၼ် ငၢၼ်းၸမ်တဵမ်သွင်ပီႊ၊ သၢႆငၢႆၵၢၼ်ငၢၼ်း ၵူႊပႃႈ ၵူႊၽၢႆႇ၊ ၸွမ်းၼင်ႇၽႅၼ်ၵၢၼ်ၶပ်ႉၶိုင်ၼၼ်ႉ လီၶိုၼ်ႈမႃး ၸွမ်းမိူဝ်ႈၸွမ်းဝၼ်းဢေႃႈ။ ၼင်ႇႁိုဝ် မိူင်းပီႈမိူင်းၼွင်ႉ တေလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၶိုၼ်းယႂ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈသေ ၸႂ်ႉၵူၼ်းၵႂႃႇႁပ်ႉ ပၢင်း ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတီး၊ ၸၢၼ်းတႃႈ၊ မိူင်းဝၼ်း၊ ႁူဝ်သႃ၊ ၼႃႈသႃ၊ မိူင်းမၢဝ်း၊ ၸေႊၾၢင်၊ မိူင်းၶွၼ် လႄႈ မိူင်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးလႄႇ မိူင်းလႃႈ။ ၸဝ်ႈၾႃႉၵဝ်ႈမိူင်း လဵပ်ႈႁဵၼ်းလၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈမိူင်းလႃႈယဝ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်လႆႈၸႂ်သေ တေၶိုၼ်းၵႂႃႇမိူင်းၽႂ် မိူင်းမၼ်း ၶိုင်ပွင်ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း ဝႃႈၼႆ။
 |
| သၢဝ်တႆးမိူင်းလႃႈႁႃႈၵေႃႉ ၽႅဝ်ၵႂႃႇမိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ထႆႇႁၢင်ႊ |
ပူၵ်းတင်ႈ ယေးငိုၼ်းတႆး
ၼင်ႇႁိုဝ် တေမီးၽွၼ်းလီတႃႇ ၵၢၼ်ႁူင်းငၢၼ်း လႄႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၵူႊလွင်ႈလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ၊ ႁွမ်တွမ်ငိုၼ်းတွင်းထႅင်ႈ တိုၼ်းလၢင်း၊ ႁႂ်ႈငိုၼ်း တွင်း လႆႈပၼ်ႇငၢႆႈလူမ်လႄႈ ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ ယူႇမိူင်းလႃႈ ၸေႊလူင်သေ တင်ႈပိုတ်ႇယေးငိုၼ်းတႆး။ ၸိုဝ်ႈ “ယေးငိုၼ်းသိၼ်သိူၼ်ႈ” (ယေးငိုၼ်း ဢွင်ႇမႂ်ႇ) ၼႆဢေႃႈ။ ငဝ်ႈငုၼ်းယေးငိုၼ်း တင်ႈ တီႈမိူင်းလႃႈ ၸေႊလူင်၊ သမ်ႉယူႇတီႈဝဵင်း လမ်ႇလွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တင်ႈယေးငိုၼ်းၽႄလႄႈ ၸႂ်ႉ တိုဝ်းငိုၼ်း ၸေႈတႆးပၼ်လႆႈၽဵင်ႇပဵင်းငိုၼ်းၸေႈတၢင်ႇမိူင်း။
ငိုၼ်းၸေႈတႆးၼႆႉ –
ၼႃႈမႂ်ႊငိုၼ်းၸေႈၽၢႆႇၼိူဝ်သွင်ၸဵင်ႇၼၼ်ႉ မီးႁၢင်ႊသၢင်ႇသီႈ ႁၢင်ႊၵူၼ်း (ပဵၼ်ႁၢင်ႊၸဝ်ႈၾႃႉ ၽႃဢိင်ၾႃႉ) မီးလိၵ်ႈတႆးလိၵ်ႈၶႄႇ၊ “ၵွင်သီႇ 33 ပီႊ (1907) လိူၼ်ထူၼ်ႈပႅတ်ႇ ႁဵတ်း”၊ လိၵ်ႈၶႄႇ “ယေးငိုၼ်းသိၼ်သိူၼ်ႈပိုၼ်ၽႄႈ” လႄႈ မႂ်ႊငိုၼ်း ၸေႈၵိုင်ႇ “ငိုၼ်းၸႅတ်ႈ × ႁွင်ႊ” တူဝ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢေႃႈ။
ၽၢႆႇလင် မႂ်ႊငိုၼ်းၸေႈသမ်ႉမီး “ပၵ်းပိူင်ၵႅပ်ႈ ငိုၼ်းၸေႈ” လိၵ်ႈတႆးလိၵ်ႈၶႄႇ သွင်ၽႃႇသႃႇတႅမ်ႈ ဝႆႉဝႃႈ
“ယွၼ်ႉၶႂ်ႈႁႂ်ႈငၢႆႈၸႂ်ၵႃႉၶၢႆ၊ ယေး ငိုၼ်းႁဝ်းၶႃႈ ယိူင်ႈၸွမ်း ယေးငိုၼ်း ၼမ်လၢႆ ဢၼ်တင်ႈတီႈ ၵၢတ်ႇယႂ်ႇဝဵင်း လူင် ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉသေ ဢဝ် ငိုၼ်းၸေႈ တႅၼ်းတၢင် ငိုၼ်းၸႅတ်ႈ သူဝ်ၸႅတ်ႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႄႈ ငၢႆႈၸႂ်တႃႇ ၸႂ်ႉၸၢႆႇ ၼပ်ႉတႂၢၵ်ႈ ဢေႃႈ။
ယေးငိုၼ်းႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ငိုၼ်းၶဝ်ႈ လႄႈ ငိုၼ်းဢွၵ်ႇၸွမ်းတြႃး၊ ဢမ်ႇပႅတ်ႉ ဢမ်ႇလႅၼ်ၽႂ်၊ ၵႃႊပဵၼ်ဢဝ်ငိုၼ်း ၸႅတ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် သူဝ်တွင်းၸႅတ်ႈ မိူင်းသိုဝ်ႇသျွၼ် မႃးလႅၵ်ႈငိုၼ်းၸေႈ ႁဝ်းၶႃႈ လႄႈတင်းငိုၼ်းၸေႈ မိူင်း သိုဝ်ႇသျွၼ် ၸိူဝ်းဢမ်ႇဢဝ်ငိုၼ်းၸႅတ်ႈ တီႈႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇႁူဝ်ၼပ်ႉ ငိုၼ်းၸေႈသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈၽဵင်ႇပဵင်း ၵၼ်၊ ဢမ်ႇလေႃးထႅင်ႈႁိုဝ် ထွၼ်ယွမ်း သေဢိတ်း။ သင်ဢဝ်ငိုၼ်းၸေႈ သိုဝ်ႇ သျွၼ် မႃးလႅၵ်ႈငိုၼ်းၸႅတ်ႈသူဝ်ၸႅတ်ႈ တီႈႁဝ်းၶႃႈၸိုင် သမ်ႉဢဝ်ၶၼ်ၵၢတ်ႇ ပဵၼ်လၵ်းပိူင်သေ လႅၵ်ႈလၢႆႈတေႃႇၵၼ်။
ငိုၼ်းၸေႈ ဢၼ်ယေးငိုၼ်းႁဝ်း ၶႃႈ ပိုၼ်ၽႄၼႆႉ မီးငိုၼ်းတွင်းၸႅတ်ႈ ၵိုင်ႇႁူဝ်ၼပ်ႉ ပဵၼ်တိုၼ်းလၢင်းလႄႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းလႃႈႁဝ်း ႁပ်ႉပၢၵ်ႇ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း၊ သင်ယေးငိုၼ်းႁဝ်း ၶႃႈမီးလွင်ႈ ဢမ်ႇၵိုတ်ႈထၢင်ႇၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈပဵၼ်မႃး ထိုင်တီႈလႆႈ လူမ်ႉပိၼ်ႈဢိုတ်း ၾၵ်းတူၸိုင် ဢဝ်ငိုၼ်းၸေႈၼႆႉ မႃးလႅၵ်ႈငိုၼ်းၸႅတ်ႈ တီႈၸဝ်ႈၾႃႉလႆႈယူႇ ဢေႃႈ။
ယေးငိုၼ်းသိၼ်သိူၼ်ႈ မွၵ်ႇလႅင်း
ၵွင်သီႇ 33 ပီႊ 1907
ပၢၼ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼွၵ်ႈသေၶႄႇ ၵႃႊပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼႆႉ ဢၼ်တင်ႈလႆႈ ယေးငိုၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ငိုၼ်းၸေႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်း ငိုၼ်း ၸေႈပိူၼ်ႈၼႆႉ မီးၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉၸဝ်ႈလဵဝ်ၵွႆး ဢေႃႈ။
ၶမ်ႇပၼီႇ ၵျႃႇပၢၼ်ႇႁွင်ႉၵူၼ်းၶဝ် ပွၵ်ႈၶိုၼ်းမိူင်း
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉၶဝ် ၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇ ႁႅင်းၶိုင်သၢင်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႄႈ ၼႂ်းမိူင်းလႃႈၼႆႉ ၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈလႄႈသင်၊ ၽၢႆႇႁူင်းၸၢၵ်ႈ ႁူင်းငၢၼ်းလႄႈသင်၊ ၽၢႆႇလိၵ်ႈလၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ လႄႈသင် လႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ ဢေႃႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းႁူင်ၸွတ်ႇၵႂႃႇၵူႊတီႈ လႄႈ တၢင်းၵူၼ်းၵေႃ “ထူင်ႈမူင်ႈၶူၺ်ႇ” တွၵ်ႇတႃႇ သူၼ်ယီႈသႅၼ်ၶဝ်၊ လေႃႈလႅၼ်ႈ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်းလႃႈ ၼမ်မႃးၵေႃႈပိူင်႞လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မၢၼ်းသျိၼ် ၶဝ် ပၵ်းႁူပၵ်းတႃၸႆးတူၺ်းမိူင်းလႃႈမႃးဢေႃႈ။ ၶဝ်ႁႂ်ႈသၢႆလပ်ႉ မႃးလွမ်ၸွပ်ႇတူၺ်း၊ လႆႈႁူႉသၢႆငၢႆ မိူင်းလႃးၵႂႃႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈလႄႈ ၶုၼ်ၸွမ်ယိၼ်ႈ ၼၢၼ်ႈ “သီႈလႅင်ႈ” တၢင်ႇလိၵ်ႈလဝ်ႊထိုင်ဝူင်ႉၵွင် သီႇမၢၼ်းသျိၼ်ၶဝ်ဝႃႈ “လူဝ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ ထိူၼ်ႈ ယူင်း (ထိူၼ်ႈယူင်း လႄႈ ယူင်းသျၢင်) ၸဝ်ႈၾႃႉ သိပ်းမိူင်း ဝႆးဝႆး၊ ႁႂ်ႈၶုၼ်တၢင်းမိူင်းၶႄႇ မႃးႁဵတ်း ၶုၼ်ဢုပ်ႉငမ်းမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်ပႅတ်ႈပိုၼ်ႉၶၢမ်ႇ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ ၸင်ႇတေႁူမ်ႇလူမ်ႈၶႃႈဢေႃႈ” ဝႃႈၼႆ။ ဝၢႆးလင်တၢင်ႇလိၵ်ႈယဝ်ႉ ၶုၼ်ၸွမ် ယိၼ်ႈ ၼၢၼ်ႈ ပူင်ၸီႉသင်ႇႁႂ်ႈမိူင်းလႃႈ ၵိုတ်းယိုတ်းပူင် သွၼ်ၵၢၼ်သိုၵ်း တီႈၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း၊ သမ်ႉၶပ်ႉၶိုင် သိုၵ်းႁၢၼ် ပႂ်ႉတူၺ်းမိူင်းလႃႈဝႆႉ။
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသုၼ်ၵၢင် မၢၼ်းသျိၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈသၢၼ်ၶတ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵျႃႇပၢၼ်ႇ လႄႈ ၶပ်ႇပၼီႇ ဢေးသျႃးဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ ဝႃႈၶဝ် ပၼ်ႁႅင်း ၸဝ်ႈၾႃႉ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ။ တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈၵိုတ်းယိုတ်းၵၢၼ်ႁူမ်ႈႁွမ်း ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်း လႃႈႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်း။ ၶမ်ႇပၼီႇ ဢေးသျႃးဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢမ်ႇလိူဝ်လႆႈ ၶေႃႈပူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်း ၵျႃႇပၢၼ်ႇၵေႃႈ ပိူင်႞၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈၸွမ်း ၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈ ပိူင်႞လႄႈ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်း ၵိုတ်းႁွမ်းၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းလႃႈလႄႈ ႁွင်ႉၵူၼ်းၶဝ် ပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်းဢေႃႈ။
ၼင်ႇႁိုဝ် တေႁွမ်းၵၼ် သိုပ်ႇပႆၵႂႃႇၼႃႈလႆႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ ၵႂႃႇတူဝ်ႇၵျဵဝ်ႇ တင်း ၶမ်ႇ ပၼီႇၵျႃႇပၢၼ်ႇ တေႃႇၼႃႈဢုပ်ႇၵၼ်ထႅင်ႈ ပွၵ်ႈ႞၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶပ်ႇပၼီႇ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းၶဝ်လႄႈ လွင်ႈၼႆႉ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၾႃႉ ႁူႉပွင်ႇၸႂ်မႃး ယွၼ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်းသျိၼ် ၶႄႇ သၢၼ်ၶတ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းလႄႈ ၶပ်ႇပၼီႇၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၸင်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇၸိူင်ႉၼႆ။ ပေႃးဢမ်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တိုၵ်းၵဵၼ်ပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်းသျိၼ် မိူင်းၶႄႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတုၵ်ႉၶ ၽၢၼ်ၵိၼ်း ၼၼ်ႉၸိုင် ၶႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မိူင်း ဢွၼ်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵွႆးၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈၼႆ။ ၵွၼ်ႇၼႃႈပွၵ်ႈၶိုၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၽႃဢိင်ၽႃႉ ၵႂႃႇလႄႇ တွၵ်ႇတႃႇသူၼ်ယီႈသႅၼ်၊ ၶႆႊၼႄလွင်ႈ ၵၢၼ်သုၵ်ႉယုင်ႈမၼ်းၸဝ်ႈလႄႈ တၢင်းဢၢၼ်းပွၵ်ႈၶိုၼ်းမိူင်း ၵႂႃႇၶိုင်ပွင် ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ။ Dr သူၼ်ယီႈသႅၼ် ၵေႃႈလႆႈၸႂ်ပၼ်ႁႅင်း၊ ႁႂ်ႈတင်း “ထူင်ႈမူင်ႈၶူၺ်ႇ” ၵေႃၽႄယၼ်ႇၵုင်ႇ ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် ၶိုင်သၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ဝႃႈၼႆ။
ၶေႃႈမုလ်း = / hsenpai.media
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น