ပိုၼ်းၵူႈလွင်ႈ

 ပိုၼ်းၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလၢဝ်(ၼၢင်းမွၼ်းလႃႉ)  ၸိုင်ႈမိူင်းမၢဝ်း      မိူင်းမၢဝ်းပဵၼ်မိူင်းဢၼ်တိတ်းၸပ်းၾင်ႇမေႈၼမ်ႉမၢဝ်း မိူဝ်ႈလဵဝ်ယူႇၶႅပ်ႇပွတ်းၼိူဝ် လႄႈၽူႈတေႇတင်ႈႁၢၵ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း  ယူႇၵိၼ်ပွတ်းၼၼ်ႉ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ တႆးမၢဝ်း မိူင်းၼႆႉပဵၼ်သၢႆၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဢၼ်သိုပ်ႇမႃးတီႈ မိူင်းၼၢၼ်ႉၸဝ်ႈ  ၸဝ်ႈၶုၼ်လူႇၽူင်းပဵၼ် ၽူႈၶႂၢၵ်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်ၶဝ်ႈမႃး  လႄႈႁူမ်ႈမီးပႃး ၸဝ်ႈၶုၼ်တိုင်ၶမ်း ပဵၼ်ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း (လုၵ်ႈၶုၼ်ဢၢႆႈလႄႈၼၢင်းၽယႃးၼၢတ်ႉ )ၵေႃႇတင်ႈၶိုၼ်ႈမိူင်း  တိုင်ၶေႃ သိုပ်ႇပုတ်ႈၵၼ်မႃးထိုင် ၶုၼ်လူး  ၶုၼ်လႆ လႄႈ ဝၢႆးလင်ၸဝ်ႈၶုၼ်လႆ သဵင်ႈၸႂ် ထဝ်ႈမိူင်းသီႇၵေႃႉၸင်ႇဢဝ်တင်းမႃႉသေ ဢွၵ်ႇတၢင်းမႃးပွတ်း သိပ်းသွင်ပၼႃး  ထိုင် မိူင်းႁီႉ မိူင်းႁမ်း  မႃးႁွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၼႂ်းဝၢင်း မႃးပုတ်ႈၸၢမ်ႇမိူင်း ၼႃႈၾႃႉမိူင်းတႆး မီးၸဝ်ႈၶုၼ် တၢႆႇၶၢၼ်ႇ ပဵၼ်ၽူႈၼင်ႈ ၸဝ်ႈမီးလုၵ်ႈၸၢႆး(4)ၵေႃႉ လုၵ်ႈယိင်း(8)ၵေႃႉ မႃးၽေမႅင်ႇၼႃႈတီႈၼႂ်းၶိူဝ်း ႁႂ်ႈတေသိုပ်ႇပုတ်ႈၼႂ်းမိူင်းသီႇလႅၼ်  ၼႂ်းပွတ်းထုင်ႉလိၼ်ၽၢႆႇၼိူဝ် မိူဝ်ႈလဵဝ်ပဵၼ်  မိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇ။      တႃႇမိူင်းမၢဝ်း ၽွင်းငမ်း ထဝ်ႈငႃးလူင် ...

မိူင်းလႆၢးၶႃႈၼႆႉ သင်ဢဝ်ၵႅၼ်ၵၢင်လုမ်ႈၾႃႉဝႃႈၸိုင်  ၵိုၵ်းမီးဝႆႉၼိူဝ်   သဵၼ်ႈတၢင်း  လတ်ႉတီႇတုၵ်ႉ ၼႃႈဝၼ်းႁွင်ႇ     2117 - 1719  လတ်ႉတီႇတုၵ်ႉ ၼႃႈဝၼ်းဢွၵ်ႇ  9735 - 9742 သေယဝ်ႉ                                                                သုင်လိူဝ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလႆၢႇ        3116 -  ထတ်း၊ ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇ တိတ်းၸပ်းဝႆႉ ၸေႈဝဵင်းၵႄးသီး လႄႈ  ၸေႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်  ၼႃႈတၢင်းၸၢၼ်း တိတ်းၸပ်းဝႆႉ ၸေႈဝဵင်း(ပၢင်လူင်)-လွႆလႅမ်၊  ၼႃႈတၢင်းတူၵ်း  တိတ်းၸပ်းဝႆႉ  ၸေႈဝဵင်း လွၵ်ႉၸွၵ်ႇ၊  ၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇ တိတ်းၸပ်းဝႆႉ  ၸေႈဝဵင်းမိူင်းၵိုင်  သေ  တၢင်းၵႂၢင်ႈၸေႈဝဵင်း မီးၵႂႃႇ 914.92 လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း၊  တၢင်းၵႂၢင်ႈတူဝ်ဝဵင်း မီးၵႂႃႇ 1.60 လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း ၼ်ႂးဝဵင်း   မီးပွၵ်ႉ(1) တေႃႇထိုင် ပွၵ်ႉ(4)၊ ဢိူင်ႇ မီး(1)ဢိူင်ႇ၊  ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈ  မီး(18)ဢိူင်ႇ၊  ...

 ၼႂ်းတပ်ႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိုင်ႈတႆး ၵွၼ်းၸိူင်း (မူဝ်ႁိူင်း)             ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်။ ၵျႃႇၼူႉ       (သႅင်သိုၵ်း)         ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ။ ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင်ပူဝ်ႇဝ  ပဵၼ်ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်ၽၢႆႇသိုၵ်းသေ ၶဝ်ႈပႃး ၸၢႆးပလွင်ႈ၊ ပူဝ်ႇၵၢၼ်းၸဵတ်း၊ သၢႆဝၼ်းလႄႈသၢႆမိူင်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ  ၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၵေႃႇမီႇတီႇ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈယဝ်ႉ တိူင်ႉၼိုင်မႃးတၢင်းမိူင်းၵိုင်၊ လႆးၶႃႈ၊ မိူင်းယွၼ်း၊ မိူင်းလၢင်း၊ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။            ၼႂ်းပီ 1961 ၼီႈၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈ ဢူးၵုၼ်ႇတလ (ၸဝ်ႈငႃးၶမ်း) ဢွၼ်ႁူဝ် ပူၵ်းတင်ႈမႃး တပ်ႉသိုၵ်းႁၢၼ် ၸိုင်ႈတႆး ၼႂ်းၸေႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်။ ၵူၼ်းဢွၼ်ႁူဝ် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းလၢႆးလုၵ်ႉၽုိၼ်ႉ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းၵေင်းတုင်ၼႆႉၸိုင်- ၸဝ်ႈႁၢၼ်ထမ်းဝူင်း         မိူင်းသိမ်း။ ယွတ်ႈၶမ်း                      မိူင်းၵႃ   ။ ပူႇၵႄႇပၼ်                   ၵၢတ်ႇဝူင်ႈ။ ၸၢႆးႁၵ်ႉၶိူဝ်း...

" လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸိုင်ႈတႆးပေႃႇပဵၼ်မႃး "      ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး ၵူႈၸိူဝ်ႉၵူႈၶိူဝ်းၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵဝ်းလႅၼ်၊ မၢၼ်ႈၶဝ်တိၵ်းတဵင် ၸုပ်ႇလိူတ်ႈလႄႈတင်ႈဢဝ်ပီ-1956 ၼီႈၼၼ်ႉတူင်ႉတိုၼ်ႇသၢၼ်ႈ ၶတ်းမႃး ၼိူဝ်လူင်းပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။   ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ယူႇၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းမၢႆမီႈသေ တိုၵ်းယွၼ်း လွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၸိုင်ႈတႆး ၵူၼ်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆး ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉ ဢဝ်လွင်ႈၾိုင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆးသေသူၼ်းတုမ်မႃး။ မိူၼ်ၼင်ႇ"ၸဝ်ႈၶိူဝ်းတႆး(ၸဝ်ႈၵဵင်းတုင်)ယၢမ်းလဵဝ်ၸဝ်ႈၶိူဝ်းသိူဝ်"တႅၼ်ႈဢွၵ်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈ "ႁုတူဝ်တတႆးႁဝ်း၊ လၢႆးၽၼ်းမိူင်း၊ သိူဝ်ၽိူၵ်ႇငိူၵ်ႈငၢင်းလၢႆး" ၸိူဝ်းၼႆႉသေ သူၼ်းတုမ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးမႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်ၶဝ်ၵေႃႈ ၽွမ်ႉၵၼ်သေ ဢွၼ်ၵၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ''တႆးၼုမ်ႇ" လွင်ႈမိူင်းတႆး ထုၵ်ႇသင် ၸဵပ်းသင်လၢႆလၢႆသေ သူၼ်းတုမ်မႃး။ မိူၼ်ၼင်ႇလုင်းထုၼ်းမိၼ်ႉ(လၢင်းၶိူဝ်း) ၵေႃႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈ "ၸိုင်ႈတႆးတေပႆတၢင်းသဵၼ်ႈလႂ်" ၸိူဝ်ႈၼႆႉသေ သူၼ်းတုမ်သၢၼ်ၶတ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ-1957 ၼီႈ လိူ...

 သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိုၼ်ႈၵဝ်းမိူင်းတႆး‎ မၢၼ်ႈလဵၼ်ႈၸိူင်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းယုမ်ႇ  ၶဝ်ႁဵတ်းႁၢင်ႈတႅၵ်ႇငၢၵ်ႈၵၼ်၊ၶဝ်ၵဝ်းၵၼ်၊ၶဝ်ၽေဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ၸုမ်းၼိုင်ႈ- တႃႇယမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပွႆႇဢွၵ်ႇၵႂႃႇပဵၼ် ဢလၢမ်ႇလႅင် ၊ "တၶိၼ်ႇၸေႃး ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ" ဝႃႈၼႆ။ ၸုမ်း ၸုမ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်တေယႃႉတႅၵ်ႇ ၵဝ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၼိူဝ်တေႃႇမိူင်းၶၢင်ၼၼ်ႉ ပွႆႇဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ဢလၢမ်ႇၽိူၵ်ႇ "တၶိၼ်ႇတၢၼ်းထုၼ်း ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ" ဝႃႈၼႆ။  ဝႃႈဢမ်ႇထုၵ်ႇၵၼ် ၽႄဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ၸုမ်းၼိုင်ႈသမ်ႉ တႃႇၵဝ်းၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် မိူင်းတႆးလႄႈမိူင်းယၢင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဝႆႉ "ၵူဝ်ႇၵူဝ်ႇၵျီး" ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ၊ ၵူဝ်ႇၵူဝ်ႇၵျီးၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ်ၵူၼ်းမီး သၸႃႇ ႁၵ်ႉၵၼ်တင်း ဢွင်ႇသၢၼ်း၊ ယူႇဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၸွႆႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၸႃႇတိတီႈၵိူတ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးယၢၼ်ၵႆၵၼ်လႄႈ ပဵၼ်တႆးၵေႃႉႁၵ်ႉၵၼ်တင်းဢွင်ႇသၢၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ၸႂ်ႉႁဵတ်းၼၼ်ႉ ၵူဝ်ႇၵူဝ်ႇၵျီးသမ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်ဢမ်ႇထိုင်တီႈ၊  တူၺ်းႁွႆးမိုဝ်းမၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇၶဝ်ဢၢင်ႈဢၢၼ်းဝႆႉလႄႈၶဝ်ၸင်ႇဝႃႈ "ၵူဝ်ႇၵူဝ်ႇၵျီးၼႆႉ လၵ်ႉဢဝ်ငိုၼ်းၼႂ်းပၢၼ်ႇ ပႃးၵယႃး ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ(40) သႅၼ်"။ ၶဝ်တၢင်ႇၸိုဝ်ႈမၼ်းဝႃႈ- "ၵူဝ်ႇၵူဝ်ႇၵျီး တဵင်းလေးသႄႇ" ဝႃႈၼ...

  ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ-တႃႇတေဢဝ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိုၼ်ႈမႃးမိူင်းတႆးၼႆႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ် လွၵ်းလၢႆးမၼ်း ယူႇလွၵ်ႇလွၵ်ႇလၢႆလၢႆလႄႈ တေဢဝ်သိုၵ်းႁိုၼ်ႇလူင်ၶိုၼ်ႈမႃးမိူင်းတႆးၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇပဵၼ် မၼ်းႁၢင်ႈၸႃႉ တႃလိူၵ်ႇၼႃႇၽႅဝ် ၵမ်းၼႆႉ(တၶိၼ်ႇၸၢမ်ႇမိၼ်ႉ ၵူဝ်ႇၶိၼ်ႇမွင်ႇလေး) ၵူဝ်ႇၶိၼ်ႇမွင်ႇလေးၼႆႉ ပဵၼ်ဝူၼ်ႇလူင်ၼွၵ်ႈမိူင်း  တၶိၼ်ႇၸၢမ်ႇမိၼ်ႉ သမ်ႉပဵၼ်ဝူၼ်ႇလူင် ၼႂ်းမိူင်း ၶႃသွင်ၵေႃႉၼႆႉ တီႈတႄႉမၼ်း လၢႆးလဵဝ်ၼင်ႇလၢႆးလူင်ႈ မၢၼ်ႈတေႃႇမၢၼ်ႈ မၼ်းပဵၼ်မၢၼ်ႈၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ ၶႃသွင်ၵေႃႉၼႆႉသမ်ႉၵႂႃႇႁပ်ႉပၢင်းဢဝ် ၶႄႇၽိူၵ်ႇ ၶဝ်ႈမႃးယႃႉၵဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်(ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းလီႇမီႇ) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉဢွၼ်ႁူဝ်သေ ဢဝ်ၶဝ်ႈမႃး ဢဝ်ၶဝ်ႈမႃးႁဵတ်းသင် ၶဝ်ဝႃႈမိူင်းတႆးၼႆႉ  ယႃႈၽိၼ်ႇဢွၵ်ႇၼမ်ၼႅၼ်ႇ ႁဝ်းၼႆႉဢမ်ႇမေႃၵႃႉဢမ်ႇမေႃၶၢႆ  သူၵေႃႉႁဵတ်းၵူၼ်းၵႃႉ ၵူၼ်းၶၢႆသေ ၼမ်ႉတွၼ်းမၼ်း ႁဝ်းမႅင်ႇၶိုင်ႈၵၼ် သူလူဝ်ႇႁဵတ်းပၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်တီႈလႂ်ၵေႃႈႁဵတ်း ၶႂ်ႈယူႇၵႃႈလႂ်ၵေႃႈယူႇ ၼမ်ႉတွၼ်းမၼ်းပူၼ်ႈသူၼၼ်ႉ သူၶႂ်ႈႁဵတ်းသင်ႁဵတ်း ၼမ်ႉတွၼ်းမၼ်းပုၼ်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ သူလူဝ်ႇသိုဝ်ႉ မၢၵ်ႇမိုဝ်ႉ ၸိုၼ်းယၢမ်း မႃးပၼ်ႁဝ်း  ဝႃႈၸိူင်ႉၼႆ -ၶဝ်ႈၵေႃႈႁဵတ်းလိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇၵၼ်သေ ဢဝ်ၶဝ်ႈမႃးပွႆႇ ၼႂ်းမိူင...

 ၵေႃႉၼွၼ်းဢမ်ႇလပ်းၼၼ်ႉ ဝႃႈ ၶိုၼ်းယၢဝ်းၼႃႇ ၵေႃႉမီးတၢင်းမုင်ႈမွင်းၼၼ်ႉ ဝႃႈ ၶိုၼ်းယၢဝ်းၼႃႇ ထိုင်ယဝ်ႉၵမ်းၼႆႉ ၸူမ်းတႄႉၸူမ်းၼႃႇ ၸႂ်ပေႃးၵီႈ သူၺ်းသူၺ်း မိူၼ်မွၵ်ႇမူဝ် ႁူဝ်ၼႂ် ၵူႈၸဝ်ႈၵူႈၶုၼ်ၵူႈၼၢင်း ယၢမ်းတႂၢင်း ပီၶရိတ်ႉ-1959 လိူၼ်ဢေႇပိူဝ်ႇ(24)ဝၼ်း ပီၵေႃးၸႃႇ-1321 လိူၼ်ႁႃႈလွင်ႈ(2)ၶမ်ႈ  ဝၼ်းသုၵ်း ပီသႃႇသၼႃႇ-2503 ၼီႈ ယၢမ်းဢွၼ်ဝၼ်း (10)မွင်း ပၢႆ(50)မိၼိတ်ႉ  ၼႂ်းပၢင်လဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင် တီႈဝဵင်း တွင်ႇၵျီး မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၼၼ်ႉ   ဝႆႉႁႂ်ႈပွႆး ၵေႃႈၵိုၼ်းၼႃႇ  သေႃႇၵၼ်မႃးပႂ်ႉတူၺ်း ၵူႈဝၢၼ်ႈၵူႈမိူင်း   ၵူႈတီႈၵူႈလႅၼ်  ပေႃးဢမ်ႇမႃးဢမ်ႇလႆႈၵျၢပ်ႈမႆႈၸဝ်ႈၵႃးၶဝ်  ဢွၵ်ႇတေႃႉသူင်ႇ  ၵႃးလမ်လႂ်  ပဵၼ်ၽႂ်ဢ််ႇလႆႈၵႂႃႇ  တေသိမ်း  မႂ်လၢႆႇသဵၼ်ႇ ( မႂ်ဢၼုၺၢတ်ႈ ) ၼႆလႄႈ ၵႃႈမီးၵႃႈမႃး  ၵူမ်းထဝ်ႈဢႃႇယု -5-6-7 သိပ်းၶဝ်ၵေႃႈဝႃႈ--ၸူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းမႃး ပႆႇတွၼ်ႉယၢမ်ႈလႆႈႁၼ် ပွႆးၶၢႆမိူင်း သေပွၵ်ႈ  ပိူၼ်ႈတေႁဵတ်းႁိုဝ် သိုဝ်ႉၶၢႆလႅၵ်ႈဢဝ် ငိုၼ်းၵၼ်  တေလႆႈၼမ်လူင်တၢၼ်ႇႁိုဝ်  ၼႆလႄႈ  ပႃးၸႂ် ပႃးၶေႃးသေမႃးၵူႈၽၢႆႇၵူႈတၢင်း  တေႃႈမုၼ်ၸဝ်ႈမုၼ်ၸၢင်း ပေႃးၶႂ်ႈၽၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတႃ ၵႂႃႇ...